सध्याचा भोर तालूका ऐतिहासिक ठिकाणांच्या बाबतीत अतिशय समृद्ध आहे. भोरमधल्या या वेळवंडीच्या, नीरामाईच्या लेकरांनी शिवकाळात अतिशय मोलाची कामगिरी केलेली ठिकठिकाणी दिसून येते. या सर्व मंडळींनी तत्कालिन राजकारणावर बराच प्रभाव पाडला. या मंडळींमधे कान्होजी नाईक जेधे, बाजी सर्जेराव जेधे, नागोजी जेधे ही जेधे मंडळी तर कृष्णाजी, कोयाजी बांदल आणि खोपडे या देशमुख मंडळींची नावे प्रामुख्याने सांगता येतील. ऐतिहासिक कागदपत्रांत याविषयी 'हनुमंत अंगद रघुनाथाला, जेधे बांदल शिवाजीराजाला' असा सुंदर उल्लेख आला आहे. या देशमुख मंडळींशिवाय बाजीप्रभु देशपांडे, जीवा महाले, येसाजी कंक, कावजी कोंढाळकर ही नररत्नेही याच मातीत निपजली. या सर्व मंडळींच्या पदस्पर्शाने पावन झालेल्या भूमीत गुरूवारी आम्ही एकदिवशीय भटकंती केली.
सकाळी लवकर निघून पहिला थांबा कापुरहोळ ते भोर दरम्यानच्या नेकलेस पाँईंटपाशीच घेतला. पावसाळा संपून भादव्याची चाहूल लागू लागल्याने रानफुलं बहरू लागली होती.
तिथून निघाल्यावर कुठेही न थांबता थेट बाजीप्रभुंच्या 'शिंद'लाच गेलो. तसं या शिंदमधे देशपांड्यांचं काहीच शिल्लक नाही. त्यामुळं मग गावाच्या सुरवातीलाच असलेला बाजीप्रभुंचा पुतळा, त्यामागचं शिवमंदिर आणि बाजूलाच असलेलं सतीचं स्मारक बघून महुडे गाठलं.
महुड्याच्या पुढं भानुसदर्याच्या वाटेवर उजवीकडे पाण्याची टाकी आहे तिथे गाडी पार्क करून साबुदाण्याच्या खिचडीचा नाश्ता उरकला.
महुड्याला चिकटून असलेल्या घेवडेश्वर डोंगररांगेवर घेवडेश्वराचे पुरातन मंदिर आहे. आमचा चिंचवडचा ट्रेकदोस्त विनीत दाते तिथे नुकताच जाऊन आल्याने त्याच्याकडून ट्रेकचे डिटेल्स आधीच घेतलेले होते. त्यामुळं फार काही शोधाशोध करावी लागली नाही. पाण्याच्या टाकीला लगटूनच सुरूवातीला काँक्रीटचा आणि नंतर कच्चा रस्ता पदरातल्या गोरेवाडीत चढून जातो. त्या वाटेने चालायला सुरूवात केली. वाटेत विविध रंगांची रानफुलं लक्ष वेधून घेत होती.
कच्चा रस्ता सोडून शॉर्टकट असलेली पायवाट पकडली आणि बांधाजवळ एक ओढा ओलांडून पुन्हा मागे सोडलेल्या कच्च्या रस्त्याला लागलो. ओढ्याच्या वाटेवर वेगवेगळी रानफुले आणि जुन झालेली भारंगी दिसत होती. चिंचार्डाही बहरला होता.
थोडी वाट चढून गेल्यावर गवत कापायला आलेला एक गुराखी आणि मावशी भेटल्या. त्यांनी एक नवीन वाट दाखवली.
आम्ही जाणार असलेली ही वाट आधी ठरवलेल्या वाटेच्या पश्चिमेला होती. आता नवीन वाट समजल्यामुळं आयत्यावेळी ट्रेकच्या वाटेमधे थोडासा बदल केला. घेवडेश्वर मंदीरापासून एक धार थेट महुडेपुढच्या भानुसदर्यात उतरलेली आहे. आम्हाला आता मावशींनी सांगितलेल्या त्या समोरच्या धारेवरून चढाई करायची होती. या धारेवरची वाट अतिशय खडी, दृष्टीभय आणि थोडी धोकादायक असल्यामुळं गावकरीही अगदी क्वचितच वापरतात. शक्यतो जातायेता दोन वेगळ्या वाटा वापरण्याचा आमचा पहिला प्रयत्न असतो म्हणुन घेवडेश्वर मंदीरापाशी या भानुसदर्याच्या समजलेल्या नवीन वाटेनेच चढून जायचं नक्की केलं.
शेवटच्या टप्प्यात डावी ट्रॅव्हर्सी मारून शेजारच्या धारेवरून माथ्यावरचं घेवडेश्वराचं मंदिर गाठलं.
वाटेतल्या एका ओढ्यात मस्तपैकी अंघोळी करून ट्रेकचा शिणवटा घालवला.
मधल्या शॉर्टकटने पिसावर्यात दाखल झालो. पिसावरे हे बांदल देशमुखांचं गाव. गावातलं बांदलांच्या कुलदेवतेचं म्हणजे हुमजाईचं दर्शन घेतलं. समोरच चौधरींचा १९४० साली बांधलेला एक चौसोपी वाडा आहे. हल्ली असे वाडे पहायला मिळत नाहीत म्हणून चौधरींची परवानगी घेऊन आवर्जून तो पाहिला. गावातल्या मुख्य चौकातच उजवीकडे गवत माजलेल्या जागेत बांदलांची काही स्मारकं आहेत. अशा स्मारकांचं जतन, संवर्धन झालं तर अनेक इतिहासप्रेमी इथे येतील आणि तरच पुढच्या पिढीला आपला जाज्वल्य इतिहास समजेल.
पिसावर्याहून पुढे आंबेघर-कोर्ले रस्त्यावरच्या कारीफाट्यावर वळून कारीत दाखल झालो. कारीत कान्होजी जेधेंचा हल्लीच नुतनीकरण केलेला वाडा, त्यांच्या तलवारी, चिलखत, देवघर आणि पंचमुखी शिवलिंग पाहिलं.
चिखलावडे हे रोहिडा किल्ल्याच्या पश्चिम पायथ्याशी असलेलं गाव. या गावातूनही रोहिड्याच्या वाघजाई बुरूजापाशी चढून जाता येतं. हे चिखलावडे म्हणजे कोंढाळकरांचं गाव. गावात जवळजवळ ऐंशी टक्के कोंढाळकर राहतात. या चिखलावड्यात संभाजी कावजी कोंढाळकरांचं? स्मारक असल्याचं ऐकलं होतं. चिखलावड्याच्या फाट्यावर तसा बोर्डही लावलाय. या चिखलावड्याला खालचीवाडी आणि वरचीवाडी अशा दोन वाड्या आहेत. पैकी वरच्यावाडीच्या आवारात गेल्यावर तिथे असलेल्या एका कोंढाळकरालाच घेऊन स्मारक पहायला गेलो तर ते एक वृंदावन होतं. खरंतर 'वीरपुरूषाच्या' स्मारकाच्या नियमात 'वृंदावन' बसणारं नव्हतं. दुसरं असं की संभाजी कावजी कोंढाळकर हे नावच मुळात चुकीचं आहे. खरंतर 'संभाजी कावजी' आणि 'कावजी कोंढाळकर' या दोन वेगवेगळ्या व्यक्ती आहेत पण ही दोन्ही नावं एकत्र केली जातात. तिथं खरंच स्मारक असलंच तर ते कावजी कोंढाळकरांचच असेल, संभाजी कावजी कोंढाळकरांचं नक्कीच नव्हे. अर्थात स्मारकाबद्दलचा खरा काय तो शोध संशोधकांना लवकरात लवकर लावावाच लागेल. चुकीच्या समजुतीचं निराकरण वेळीच केलं गेलं नाही तर तोच समज पुढे जाऊन कायमचा रूढ होतो आणि मग तो समाजमनातून काढणं अतिशय कठीण होऊन बसतं.
आमचं पुढचं लक्ष होतं आळंदेचं कोयाजी बांदलांचं स्मारक. भोर जवळच्या विंग गावचा आमचा मित्र अमोल तळेकरला आम्ही येतोय अशी आगाऊ कल्पना दिली होती. त्यामुळं तोही आळंद्याला खास आम्हाला भेटायला आला. हा अमोल तळेकर म्हणजे एक उत्तम फोटोग्राफर आणि ट्रेकरही. फोटोग्राफीत त्याने अनेक बक्षिसंदेखील मिळवलीयेत. समव्यसनी आणि बर्याच दिवसांनी भेटल्यामुळं त्याच्याशी भरपूर गप्पा मारल्या.
अमोल बरोबरच्या गप्पांमुळं मग पुढच्या मोहरीच्या अमृतेश्वराला जाताना पार अंधार झाला. कापुरहोळ ते भोर दरम्यानच्या कासुर्डीहून डावीकडे वळून चार किलोमीटरवरच्या मोहरीला पोहोचलो. गावातच 'अमृतेश्वराचं' मंदिर आहे. हे देवस्थान म्हणजे शिळीमकर देशमुखांचं कुलदैवत. या मंदिराच्या बाहेरच्या बाजूला काही शिल्पे कोरलेली आहेत. या शिल्पात क्वचितच आढळणारं 'गंडभैरूंडाचं' शिल्प दिसून येतं. इ.स. १६४८ मध्ये शिवाजी महाराजांच्या उपस्थितीत इथे एक 'रवादिव्य' झालं होतं. मोहरीचे गावखंडेराव आणि पानसे यांच्यातील वादाचा निर्णय त्यामधे झाला होता. इथंच महादेवाचा ओढा, शिवगंगा आणि गुंजवणीचा त्रिवेणी संगम आहे. अंधार पडल्यामुळं नदीपात्रात असलेलं शिवलिंग पाहण्यासाठी काही जाता आलं नाही.
🚩 या ट्रेकमधल्या 'घेवडेश्वर' च्या मार्गाचा 3D व्हिडीओ इथून पाहता येईल.
१) रवि मनकर
२) मंदार दंडवते
३) सुमित गडदे
४) दिलीप वाटवे
No comments:
Post a Comment